Ελλάδα: Καταδίκη από το Δικαστήριο της ΕΕ για ανεπαρκή προστασία των περιοχών Natura

Τάσος Αναστασίου

Πηγές: WWF Ελλάς | Κουτσομύλι

Η καταδικαστική για τη χώρα μας απόφαση (C-849/19) που εξέδωσε στις 17.12.20 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για μη συμμόρφωση με την οδηγία για τους οικοτόπους (οδηγία 92/43/ΕΟΚ), καταδεικνύει ευκρινώς τις χρόνιες παθογένειες και τη συστηματική και ευρεία αδυναμία της Ελλάδας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της για την προστασία σημαντικών οικοτόπων και ειδών.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελλάδα παρέβη τις υποχρεώσεις της καθότι δεν καθόρισε εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας (δηλαδή έως το 2012) τους απαιτούμενους στόχους διατήρησης και δεν θέσπισε τα αναγκαία μέτρα διατήρησης για προστατευόμενα είδη και οικοτόπους στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura 2000. Επισημαίνεται μάλιστα ότι η Ελλάδα ακόμα μέχρι σήμερα δεν έχει καθορίσει τα απαραίτητα μέτρα και τους στόχους.

Πάνος Ζάχαρης

Η απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ

Το Δικαστήριο της ΕΕ απέρριψε όλους τους λόγους που προέβαλε η Ελλάδα για να αποφύγει την καταδίκη. Συγκεκριμένα, το ΔΕΕ έκρινε ότι οκαθορισμός των στόχων διατήρησης αποτελεί υποχρέωση για τα κράτη μέλη και συνιστά «υποχρεωτικό και αναγκαίο στάδιο μεταξύ του χαρακτηρισμού των ΕΖΔ και της εφαρμογής μέτρων διατήρησης». Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τον υφιστάμενο καθορισμό στόχων για δύο εθνικά πάρκα («Σχινιά-Μαραθώνα» και «Κορώνειας-Βόλβης»), το ΔΕΕ έκρινε ότι οι στόχοι αυτοί «είναι υπερβολικά γενικοί και αόριστοι», δεν αφορούν στους συγκεκριμένους οικοτόπους και είδη που απαντούν στην περιοχή και «δεν λαμβάνουν υπόψη τα χαρακτηριστικά ενδιαφέροντος των οικείων ζωνών». Η Ελλάδα συνεπώς δεν έχει καθορίσει τους απαιτούμενους στόχους διατήρησης για τις ΕΖΔ του δικτύου Natura.Τέλος, το ΔΕΕ αναφέρθηκε και στις επικαλούμενες από την Ελλάδα «οργανωτικής φύσεως δυσκολίες», όπως η συνθετότητα του έργου και ο μεγάλος όγκος εργασίας, και έκρινε, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του, ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται «διατάξεις, πρακτικές ή καταστάσεις της εσωτερικής έννομης τάξης τους προκειμένου να δικαιολογήσουν τη μη εφαρμογή μιας οδηγίας».

Σε ό,τι αφορά την υποχρέωση για θέσπιση των αναγκαίων μέτρων διατήρησης, το ΔΕΕ έκρινε ότι το μεγαλύτερο μέρος των ΕΖΔ στην Ελλάδα δεν καλύπτεται από κανένα προστατευτικό μέτρο. Έκρινε επίσης ότι το ισχύον νομικό καθεστώς προστασίας που περιλαμβάνει, όπως επικαλέστηκε η Ελλάδα, «24 νομοθετήματα», με τη μορφή προεδρικών διαταγμάτων, υπουργικών αποφάσεων και σχεδίων διαχείρισης για το 18,5% της έκτασης των ΕΖΔ, δεν πληροί και δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του άρθρου 6 παρ. 1 της οδηγίας για τους οικοτόπους, διότι έχουν «γενικό και κατευθυντήριο χαρακτήρα», διατυπώνονται «κατά τρόπο αόριστο και γενικό», δεν αφορούν συγκεκριμένα τις ΕΖΔ, έχουν αποσπασματικό χαρακτήρα και απαιτούν συγκεκριμένα μέτρα για την εφαρμογή τους. Επιπλέον τα μέτρα αυτά δεν είναι εναρμονισμένα με τους στόχους διατήρησης και δεν έχουν καθοριστεί με «συστηματικό τρόπο, σε συνάρτηση με τις οικολογικές απαιτήσεις κάθε οικοτόπου και κάθε είδους». Τέλος, το ΔΕΕ έκρινε ότι για τη συμμόρφωση με το άρθρο 6 παρ. 1 της οδηγίας δεν αρκεί η θέσπιση μέτρων διατήρησης αλλά απαιτείται και η ουσιαστική εφαρμογή τους «μέσω πλήρων, σαφών και επακριβών μέτρων ώστε να μην καταστεί η διάταξη αυτή άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας».

Γιάννης Αντωνόπουλος

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έστειλε τον Φεβρουάριο του 2015 προειδοποιητική επιστολή. Όμως η θεσμοθέτηση έπρεπε να είχε ξεκινήσει από το 2006, όταν επισημοποιήθηκε το δίκτυο Natura.  Το υπουργείο υπό όλες τις πολιτικές ηγεσίες καθυστερούσε. Και σήμερα το ίδιο. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος είναι αυτό που καθυστερεί την διαδικασία εκπόνησης των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών που βρίσκονται σε εξέλιξη από τις αρχές του 2019. Οι μελέτες αυτές θα καταλήξουν στην νομική κατοχύρωση των περιοχών με Προεδρικά Διατάγματα και Διαχειριστικά Σχέδια και έπρεπε να είχαν ήδη τελειώσει.

Η εκπόνηση αυτών των μελετών καθυστερεί σήμερα με πρόσχημα την αλλαγή της νομοθεσίας. Η ψήφιση του νέου νόμου «για τον εκσυγχρονισμό της Περιβαλλοντικής νομοθεσίας», συνάντησε πολλές αντιδράσεις από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, καθώς όπως και στους προηγούμενους νόμους για το φυσικό περιβάλλον, αφήνει πολλά παράθυρα για καταστροφικές παρεμβάσεις. Η ανεπάρκεια του υπουργείου φαίνεται στο ότι μετά από επτά μήνες από την έκδοση του νέου νόμου, δεν έχουν δοθεί οι οδηγίες για την ολοκλήρωση των μελετών και μόνο τον τελευταίο μήνα, με την διαφαινόμενη καταδίκη υπάρχει κάποια κινητικότητα.

Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες προβλέπονταν, ήδη από το 1985, στον πρώτο νομό Πλαίσιο για το περιβάλλον.  Εκπονήθηκαν έκτοτε δεκάδες μελέτες, πολλές από τις οποίες από διάφορα προγράμματα για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι περισσότερες όμως έμεναν στο συρτάρι καθώς κάθε φορά ο υπουργός δεν προχωρούσε στην θεσμοθέτηση και ο επόμενος υπουργός δήλωνε ότι χρειάζονται αναθεώρηση πλέον. Ακόμα και  στις περιοχές όπου έγινε θεσμοθέτηση ζωνών προστασίας, αυτό έγινε μόνο με Κοινή Υπουργική Απόφαση και όχι με Προεδρικό Διάταγμα. Οι Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις όμως λήγουν μετά από μία διετία και μπορούν ανά πάσα στιγμή να αλλαχθούν. Για τον λόγο αυτό δεν θεωρείται επαρκής και μόνιμη θεσμοθέτηση.

Γιάννης Δερμεντζόγλου

Γιατί άραγε αυτές οι καθυστερήσεις; 

Παλαιότερα που το Υπουργείο Περιβάλλοντος συνυπήρχε με τα Δημόσια Έργα, ως ΥΠΕΧΩΔΕ, οι καθυστερήσεις οφείλονταν στην προσπάθεια να ολοκληρωθούν κάποια τεχνικά έργα ή για να υπάρχει η δυνατότητα ανάπτυξής τους χωρίς περιβαλλοντικά εμπόδια. Από την εποχή που υπουργός περιβάλλοντος ήταν η Τίνα Μπιρμπίλη και το Υπουργείο ονομάστηκε “Υπουργείο Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής”, και στην συνέχεια με τον ΣΥΡΙΖΑ που ονομάστηκε “Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας”, όλα τα νομοθετήματα για τις προστατευόμενες περιοχές συγκλίνανε  στη διευκόλυνση επενδύσεων στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και κυρίως την εγκατάσταση μεγάλων αιολικά στις περιοχές Natura. Αυτά μάλιστα παρουσιάζονταν ως κατοχύρωση της προστασίας. Το υπουργείο Περιβάλλοντος έβρισκε πάντα τρόπους κωλυσιεργίας απέναντι στις πιέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το ίδιο το δίκτυο Natura 2000 προχώρησε με μεγάλες καθυστερήσεις και πάντα υπό την πίεση καταδικαστικών αποφάσεων από το Δικαστήριο της Ε.Ε. Από την εποχή που υπουργός περιβάλλοντος ήταν ο Κώστας Λαλιώτης η χώρα έπαιζε ένα παιχνίδι καθυστερήσεων. Ορισμένες φορές το πλήρωσε με μεγάλα πρόστιμα δεκάδων χιλιάδων ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης, όπως στην περίπτωση των σκουπιδιών. Αυτή την πρακτική του Λαλιώτη ακολούθησαν και όλοι οι επόμενοι υπουργοί. Η χώρα, λίγο πριν το Δικαστήριο της Ε.Ε., έλεγε κάθε φορά “στους κουτόφραγκους” ότι τώρα προχωράει η θεσμοθέτηση και η σωστή διαχείριση για να κερδίσει λίγο χρόνο και πάντα έκανε ορισμένες πρόχειρες και ανεπαρκείς ρυθμίσεις στο παρά πέντε.  Εν τω μεταξύ τα έργα τα οποία ήθελε να ευνοήσει ο κάθε υπουργός προχωρούσαν και  δημιουργούσαν μη αντιστρεπτές αλλαγές, όπως αυτές που επιχειρούνται τώρα με την εγκατάσταση των μεγάλων αιολικών, τα οποία προχωρούν με σκανδαλώδεις και αντίθετες με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομολογία ρυθμίσεις, ακόμα και στις πιο ευαίσθητες περιοχές.

Χρήστος Μακροζαχόπουλος

Υπάρχουν πολλοί που θα πουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  βρήκε έναν λόγο ακόμα για να πιέσει την χώρα. Θα πρέπει να έχουμε όμως υπόψη ότι: η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας στην Ελλάδα περνάει μέσα από την προστασία των περιοχών του δικτύου Natura 2000. Διότι αυτές  οι περιοχές αξιολογήθηκαν από ελληνικές υπηρεσίες, ελληνικά ερευνητικά ινστιτούτα  και πανεπιστήμια και από Έλληνες ερευνητές και ελληνικές περιβαλλοντικές οργανώσεις με αντικειμενικά κριτήρια. Το θεσμικό πλαίσιο των περιοχών Natura αναπτύχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα παρόμοιο δίκτυο υπάρχει στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Αν δεν υπήρχε αυτό το θεσμικό πλαίσιο, πολύ φοβάμαι, ότι οι καταστροφές στην φύση θα ήταν πολύ περισσότερες στην χώρα μας. Σε κάθε περίπτωση αν θέλουμε να διατηρήσουμε το τοπίο, την βιοποικιλότητα και το φυσικό περιβάλλον μας, θα πρέπει αυτές τις περιοχές να τις προστατέψουμε και να τις διαχειριστούμε σωστά.

Σημείωση: Το δικαστήριο ονομάζεται Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι “Ευρωπαϊκό Δικαστήριο” όπως το γράφουν συχνά δημοσιογράφοι μπερδεύοντάς το με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο έχει συσταθεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, οργανισμού ευρύτερου που περιλαμβάνει και χώρες εκτός Ε.Ε.

Διαβάστε επίσης:

Subscribe
Notify of
guest

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments